Przy wykonaniu obydwu zdjęć użyto maszyny do wytwarzania dymu, która przy odrobinie cierpliwości, potrafi okazać się świetnym narzędziem pracy w ręku fotografa.

Można użyć niewielkich ilości dymu jako efektowne dodatki do fotografowanych przedmiotów lub potraktować dym jako filtr "zmiękczający" drugi plan zdjęcia. Dym w tle, odpowiednio podświetlony, potrafi zbudować niepowtarzalną atmosferę tajemniczości. Jest to zresztą metoda czasami wykorzystywana w fotografii żywności, alkoholi czy fotografii wnętrz.

Można też próbować fotografować poprzez dym, traktując go jako swoisty filtr nadający zdjęciu klimat, może trochę sentymentalny, ale za to bardzo malarski. Wykorzystanie kolorowych filtrów, zmiana temperatury światła, zastosowanie dłuższych czasów naświetlania przy ruchomym dymie – to niektóre z możliwości. Reszta to inwencja i doświadczenie, którego przybywa proporcjonalnie do podejmowanych prób.

Trudności w zdjęciu z kieliszkiem stwarzał przede wszystkim dym, którego ciągle było za dużo. Druga sprawa, to precyzyjne zaczepienie dymu na początku nóżki kieliszka. Okazało się, że "maszyna" podgrzewając płyn parafinowo-glicerynowy czasami oddycha – wypuszczając niewielką porcję dymu, akurat tyle ile było potrzebne do zdjęcia. Problem "posłuszeństwa w sprawie miejsca" rozwiązała elastyczna rurka nałożona na dyszę urządzenia.

Do wykonania prawidłowej ekspozycji niezbędny jest światłomierz z nasadką (najlepiej 5 o) do pomiaru światła odbitego. Lampa błyskowa oświetla w tym przypadku dym od tyłu – pomiar musi być więc bardzo precyzyjny. Im mniejszą moc błysku ustawimy na fleszu, tym czas naświetlenia krótszy. Mamy zatem możliwość wyboru rysunku (stopnia rozmycia) dymu.

Zdjęcie świecy zostało wykonane zupełnie inaczej. Wykorzystano światło żarowe pilotów lamp błyskowych i dłuższy czas ekspozycji (1/8 s). Poza tym użyto dużo, dużo dymu. Płomień świecy wprawił w ruch dym wypuszczany z maszyny ustawionej po lewej stronie planu. Oczywiście niezbędny był dokładny pomiar płomienia świecy i samego dymu oświetlanego lampą z plastrem miodu. Czas naświetlenia dobrano tak, aby płomień nie był zbyt poruszony, ale wystarczająco rozmyty dym.

Zdjęcia wykonano aparatem Mamiya RB 67 Pro S na filmie Fujichrome Provia 100F. Oczywiście niezbędne było dokładne wietrzenie studia.

Wiesław Małachowski

Gdy na zdjęciu pojawia się źródło światła, pojawiają się też pewne ograniczenia. Nie można już dowolnie manipulować oświetleniem. Światło zasadnicze nie może być w kolizji ze źródłem światła, które jest w kadrze.

Na zdjęciu ze świecą lampa z plastrem miodu ustawiona jest tak, by światło z niej padające oraz cienie, które tworzy, było zgodne z płomieniem. (Jasne miejsca na liściach kapusty oraz głęboki cień pod nimi.) Z lewej strony aparatu ustawiono lampę z softboxem , dającym światło wypełniające. Trzecia lampa z plastrem miodu oświetla tło za świecą.

Staranny dobór proporcji błysku wszystkich lamp stwarza wrażenie, jakby w ogóle nie używano fleszy. Zdjęcie zostało wykonane metodą podwójnej ekspozycji – najpierw naświetlono płomień świecy. Ważny jest dokładny pomiar (nasadka 5 o) – płomień nie powinien być wypalony ani poruszony (1/8 s, f 16). Potem wykonano ekspozycję przy pomocy fleszy, z założonym na obiektyw filtrem zmiękczająco-ocieplającym (f 22).

Do wykonania zdjęcia z jajkiem zostały użyte tylko dwie lampy. Pierwsza – umocowana nad aranżacją - daje miękkie światło główne (softbox 100x100 cm). Umieszczony pod łyżką złoty ekran skutecznie je odbija – widać to zarówno na jajku, jak i na samej łyżce. Druga lampa z reflektorem standardowym oświetla czarne aksamitne tło, ułożone w fałdy. Dwa ekrany ustawione pod kątem 45 o do osi aparatu wyrównują oświetlenie(f 22).

Aparat – Linhoff 4x5 cala, obiektyw 210 mm. Film – Kodak E 100 VS 4x5 cala

Wiesław Małachowski

Wszystkie prezentowane zdjęcia należą do szeroko rozumianej fotografii żywności. Mamy tu zasygnalizowane przynajmniej trzy możliwe podejścia do fotografowanych produktów.

W pierwszym zdjęciu (Kaczka) wykorzystano różne przedmioty, starając się zbudować takie otoczenie dla fotografowanej potrawy, które podkreśla jej wiejski charakter.

Oświetlenie zasadnicze to softbox 100x100 cm umieszczony z tyłu planu (odbicie na przykrywce słoja i wysokie światła na grzbiecie). Z prawej strony kompozycję doświetla (i ociepla) lampa z plastrem miodu i filtrem łososiowym. Z przodu po lewej i prawej stronie umieszczono małe lusterka. Dają one bliki na skórce oraz rozjaśniają cienie. Ponieważ zdjęcie wykonano aparatem 4x5 cala zastosowano dosyć mocne dwie lampy, po 1500 WS każda. Obiektyw 150 mm. F 22. Oświetlenie błyskowe.

Również drugie zdjęcie (Jabłka) utrzymane jest w podobnej konwencji, tzn. starano się zbudować naturalne otoczenie dla fotografowanych owoców, które podkreśli ich świeżość. Głównym źródłem światła jest lampa umieszczona z prawej strony planu i świecąca przez liście brzozy. Wyposażona jest w reflektor standardowy, plaster miodu i filtr łososiowy – tworzy nastrój jasnego, słonecznego dnia. Dlatego właśnie bliki są wyraźnie prześwietlone.

Duży softbox (100x100 cm) z lewej strony rozjaśnia cienie.
Zdjęcie wykonano aparatem Mamiya RB67, obiektyw 90 mm, f 16. Oświetlenie błyskowe.

Zdjęcie ciastek (Wieża) Odbiega od konwencji tzw. "stylu życia". Stara się pokazać produkt w zupełnie inny sposób, ale też odwołuje się do ciepłego, przyjemnego kolorystycznie klimatu, w którym fotografia żywności zawsze wygląda dobrze. Oświetlenie jest niezwykle proste. Lampa ustawiona z lewej strony planu, wyposażona w reflektor standardowy, świeci przez ekran rozpraszający z kalki technicznej.

Aparat 4x5 cala, obiektyw 210 mm. F 22. Oświetlenie błyskowe.

Połączenie warzyw, czerni tła i błyszczących, odbijających światło powierzchni, tworzy zupełnie odmienny klimat zdjęć. Jednocześnie podkreśla kolor i formę fotografowanego produktu.

Zdjęcie Papryka wykonano posługując się jedną lampą i białym ekranem odbijającym światło. Z prawej strony, lekko z tyłu ustawiono lampę z softboxem 100x100 cm i to on stanowi główne źródło światła. To on oświetla natkę pietruszki. Duży biały, ekran ustawiony z lewej strony doświetla winogrona i lewą stronę szklanego naczynia.

Aparat Mamiya RB 67, obiektyw 90 mm, f 22. Oświetlenie błyskowe.

Zdjęcie to dostało tytuł "Czajnik" z powodu kształtu warzyw, kojarzącego się bardzo silnie właśnie z czajnikiem. Głównym źródłem światła jest lampa z reflektorem standardowym i plastrem miodu, ustawiona z prawej strony, lekko z tyłu, planu zdjęciowego. Z lewej strony lampa z softboxem 60x60 cm rozjaśnia cienie. Ciepłe światło na warzywach uzyskano przez zastosowanie małego, złotego ekranu odbijającego.

Aparat Mamiya RB 67, obiektyw 90 mm, f 22. Oświetlenie błyskowe.

Wiesław Małachowski

Fotografowanie szkła potrafi dostarczyć wiele przyjemności. Ale jest jeden warunek – musimy być wyposażeni w duży ładunek cierpliwości, potrzebnej do bardzo dokładnego przygotowania planu (fotografia reklamowa szkła musi być idealnie czyste), ustawienia światła (często minimalny ruch lampą zupełnie zmienia zdjęcie) i bardzo precyzyjnego ustalenia warunków ekspozycji.

Zdjęcie z kieliszkami zostało wykonane przy użyciu jednej lampy błyskowej o mocy 1000 Ws. Użycie tak mocnej lampy było konieczne z trzech powodów:

po pierwsze – na lampę założono końcówkę modelującą światło tzw. tubus, który pochłania dosyć dużo mocy lampy

po drugie – jedynym oświetleniem jest światło odbite od białego kartonowego tła zawieszonego z tyłu planu,

po trzecie – zdjęcie wykonano aparatem 4x5 cala, a więc światła musi być na tyle dużo, aby możliwe było przymknięcie przysłony przynajmniej do f 22.

Jedynym sposobem na ustalenie prawidłowych parametrów naświetlenia jest dokładny pomiar światła punktowego. Użyto zatem światłomierza z nasadką 5 O mierząc światło na kieliszku z białym winem, potem na koniaku. Przyjęto wartość średnią.

Nie polecam wlewania do kieliszków barwionej wody, itp. Przy fotografowaniu w świetle przechodzącym klarowność alkoholi bije na głowę wszystkie środki zastępcze.

Aparat Linhoff 4x5 cala, obiektyw 210 mm, f 32. Oświetlenie błyskowe. Diapozytyw 4x5 cala Kodak E 100SW.

Zdjęcie wazonu również zostało wykonane przy użyciu jednego źródła światła, ustawionego z tyłu planu zdjęciowego, tak by oświetlało wazon oraz folię, w którą został owinięty. Na obiektyw założono filtr tzw. speed firmy Cokin. Warto pamiętać o tym, że efekt rozmycia, który daje ten filtr, zależy od tego do jakiej wartości przymkniemy przysłonę. Należy więc ustalić najpierw przy jakiej wartości uzyskamy pożądany efekt, a potem odpowiednio ustawić moc lampy.

Do pomiarów światła również zastosowano światłomierz z nasadką 5 O mierząc ciemniejsze i jaśniejsze miejsca wazonu. Wartość średnia dała poprawną ekspozycję.

Aparat Linhoff 4x5 cala, obiektyw 210 mm, f 11. Oświetlenie błyskowe. Diapozytyw 4x5 cala Kodak EPP.

Wiesław Małachowski

Opakowania perfum to zupełnie wyjątkowa grupa wśród szklanych przedmiotów. Wyszukane formy, bogata kolorystyka, subtelne struktury – zadziwiają, szokują. Stają się dziełami sztuki użytkowej.

Jednocześnie są łatwe i trudne do sfotografowania. To doskonały materiał do ćwiczeń fotograficznych, do poszukiwania nowych form wyrazu, nowych technik oświetlenia, zabaw z kolorem. Wymagają precyzyjnego pomiaru oświetlenia i zdecydowanego kadru.

Do wykonania pierwszego zdjęcia (nazwijmy je "Z ust do ust" ) użyto lampy wyposażonej w tubus, która daje silne światło na tle za buteleczkami z perfumami. Jest to światło główne, którego siła jest tak dobrana, aby doprowadzić do bieli na fioletowym tle. Druga lampa umieszczona z przodu, po lewej stronie aparatu, wyposażona w soczewkę Fresnela nieznacznie doświetla plan. Precyzyjne ustawienie buteleczek pozwala zredukować bliki od światła przedniego do minimum.

Aparat Mamiya RB 67 Pro S, obiektyw 90 mm, światło błyskowe. F 22. Diapozytyw Fuji Provia 100.

Zdjęcie 2. zrobiono wykorzystując Octaform o średnicy 2 m, który jest jednocześnie białym tłem i jedynym źródłem światła. Ta ogromna płaszczyzna świecąca ustawiona jest z tyłu planu, lekko z góry. Daje bardzo równe, miękkie, szerokie światło tylne. Zdjęcie celowo prześwietlone o ½ wartość przysłony.

Aparat Mamiya RB 67 Pro S, obiektyw 90 mm, światło błyskowe. F 16. Diapozytyw Fuji Provia 100.

Prawie monochromatyczne zdjęcie 3 wymagało trochę bardziej skomplikowanego oświetlenia. Lampa z plastrem miodu 40 0 ustawiona z lewej strony oświetla tło. Druga lampa ustawiona również z lewej strony, lekko z góry, oświetla cały plan (patrz cień za buteleczką i silny blik na zakrętce) i stanowi światło główne. Z prawej strony małe lusterko doświetla flakonik. Tuż za nim ustawiono złotą folię, której zadaniem jest skierować światło odbite od tła na zakrętkę.

Aparat Mamiya RB 67 Pro S, obiektyw 90 mm, światło błyskowe. F 22. Diapozytyw Fuji Provia 100.

Wiesław Małachowski

Niektóre produkty są trudne do sfotografowania z jednego powodu: istnieje wiele podobnych produktów na rynku. A jednak czymś się różnią. Jedne np. są lepsze (mimo podobieństwa) od drugich. Zadaniem fotografii reklamowej jest je wyróżnić spośród innych.

Zdecydowana większość zdjęć, które są prezentowane w naszym cyklu, była wykonana na zlecenie. I tak jest w tym wypadku. Zdjęcia zostały zrobione dla czołowego producenta ceramiki sanitarnej - Cersanit S.A.

Plan zdjęciowy zbudowano z ogólnie dostępnego materiału. Niech to będzie zagadką dla dociekliwych: z czego zbudowano ściany i podłogę? Chcę zaznaczyć, że nie używano w tych zdjęciach komputera, z wyjątkiem drobnego retuszu (zabrudzenia po skanowaniu) oraz odwrócenia na grey skalę, mimo, że otrzymano zdjęcia prawie czarno-białe.

W zdjęciu nr. 1 użyto dwóch lamp. Światło główne daje lampa ustawiona po prawej stronie aparatu, lekko z góry za aparatem. Lampa z lewej strony, wyposażona w plaster miodu, rozjaśnia delikatnie cienie. Trzeba wykazać się dużą cierpliwością przy ustawianiu świateł! Minimalna zmiana konta nachylenia lampy potrafi zniszczyć refleksy na ścianie i podłodze.

Aparat Linhhoff 4x5 cala, f 32. Film Fuji Provia 100. Światło błyskowe

W zdjęciach nr. 2 i 3 jedynym źródłem światła jest lampa z soczewką Fresnela. Daje ona światło bardzo zbliżone do słonecznego (patrz ładnie wyrysowany cień kranu). Regulacja odległości palnika od soczewki pozwala regulować kąt rozsyłania światła. Ustawienie lampy w obu przypadkach jest bardzo zbliżone. Ustawiona jest po lewej stronie aparatu, dosyć wysoko. Od niej pochodzą też wysokie światła na ścianie i podłodze w zdj. nr. 2.

Aparat Mamiya RB 67, ob.90 mm, f 22. Film Fuji Provia 100. Światło błyskowe.

Zdjęcia i tekst Wiesław Małachowski

Aparat Linhoff 4x5 z kasetą 6x9 cm, obiektyw 150 mm. Film Fujichrome Provia 100 F.

Zostało użyte malowane ręcznie tło. Oświetlenie tła: z lewej strony spot 500 Expert C z kondensorem, z prawej Mono Max 1500 z tubusem ukośnym.

Oświetlenie planu z góry Contra 500 z softboxem 60x60 cm. Oświetlenie planu z przodu: z prawej lekko z góry Mono Max 1500 reflektor standard + plaster miodu. Z lewej strony Mono Max 1500 reflektor o średnicy 32 cm. Piklingi z makrelami na czarnym i szarym tle Aparat jw.

Oświetlenie tła: z lewej strony spot 500 Expert C z kondensorem + gobo własnej prod. z prawej Mono Max 1500 + tubus + gobo wł.prod. Doświetlenie planu z góry Contra 500 z softboxem 60x60 cm.
Oświetlenie planu z przodu: z prawej Mono Max 1500 + softbox 1x1 m z lewej Mono Max 1500 + reflektor standard + plaster miodu.

Podwójna ekspozycja - 1 naświetlenie tło z użyciem lamp do oświetlenia tła (reszta wygaszona) + filtr zmiękczający 2 naświetlenie pierwszego planu z użyciem dwóch Mono Maxów (reszta wygaszona).

Wędzone ryby

Panuje przekonanie, że w fotografii studyjnej rzadko mamy do czynienia z przypadkiem. Spokój studia, stabilne światło, zbiór rekwizytów i teł pod ręką. I przede wszystkim mamy czas, dużo czasu na zaplanowanie i wykonanie zdjęcia.

Z pewnością są fotografowie, którzy przystępują do pracy dopiero wtedy, gdy dokładnie przemyślą plan zdjęciowy, gdy "widzą" światło, gdy wiedzą jakiego użyć obiektywu, jaki zastosować film itp. Jednym słowem - mają dokładną wizję, którą konsekwentnie realizują.

Z pewnością też, często mamy takie sytuacje w naszym studio, gdy jesteśmy przez temat kierowani w innym kierunku, niż zakładaliśmy pierwotnie. Zmieniamy układ planu, wybieramy inny kąt widzenia, kadrujemy inaczej. Jesteśmy zaskakiwani cechami przedmiotu, które można wydobyć. To inspiracja pierwsza - przedmiot.

Inspiracja druga - to światło, które może być "zabójcze" dla przedmiotu lub pokazywać go w sposób interesujący, świeży. Jeśli dysponujemy dobrymi lampami i skorzystaliśmy z możliwości wyposażenia ich w softboxy, reflektory, plastry miodu, wrota - to wszystko przed nami. Możemy dowolnie światło modyfikować zmnieniając końcówki fleszy, stosując dyfuzury, ekrany - to wszystko co nasz system oświetleniowy daje nam do dyspozycji. Im system bogatszy w wyposażenie dodatkowe - tym większe mamy możliwości. Posiadanie spota z kondensorem poszerza zdecydowanie nasze możliwości o ciekawe światło efektowe.

Wysokiej klasy systemy oświetleniowe pozwalają na bardzo precyzyjne regulowanie siły światła. Skoki o 0.1 lub 0.2 przysłony umożliwiają budowanie subtelnych stosunków między światłami. Wyposażenie lamp w proporcjonalne do mocy światło pilotujące znakomicie ułatwia nam pracę, często czyniąc zbędnym wykonywanie testowych polaroidów.

Prezentowane zdjęcie jest efektem właśnie takiej podwójnej inspiracji. Nie było ograniczeń, często bardzo rygorystycznych, które narzuca zlecenodawca. Powstało zatem w czasie sesji kilka zdjęć zupełnie różnych w kompozycji, oświetleniu i podejściu do tematu.

Tło zostało oświetlone dwoma lampami: z lewej strony spot 500 Expert C z kondensorem i wykonanym własnoręcznie gobo. Z prawej strony ustawiono lampę Mono Max 1500 z tubusem ukośnym. Zastosowano odrębne naświetlenie tła (f:22) ze względu na większą kontrolę nad zamierzonym efektem oraz filtr zmiękczający.

Druga ekspozycja to naświetlenie (F:32) pierwszego planu. Użyto trzech lamp:

• światło wypełniające z góry Contra 500 z softboxem 60x60 cm
• z lewej strony lekko z góry Mono Max 1500 + reflektor standard + plaster miodu
• z prawej strony światło wypełniające Mono Max 1500 + softbox 100x100 cm

Dodatkowo użyto lusterka do oświetlenia płetw makreli.
Aparat Linhof 4x5 z kasetą 6x9 cm,obiektyw 150 mm. Film Fujichrome Provia 100 F.

Wiesław Małachowski